van a tot z
Weerbegrippen uitgelegd
Wat betekent hittegolf, ijzel of dauwpunt nou precies? Alle weerbegrippen kort en duidelijk uitgelegd, van A tot Z.
Bewolkingsgraad
De bewolkingsgraad geeft aan welk deel van de hemel bedekt is met wolken, uitgedrukt in achtsten (okta's) van 0 (onbewolkt) tot 8 (geheel bewolkt).
Lees meer →Bliksem
Bliksem is een korte, felle ontlading van statische elektriciteit tussen een wolk en de grond, tussen wolken onderling, of binnen één wolk.
Lees meer →Broeikaseffect
Het broeikaseffect is het natuurlijke proces waarbij gassen in de atmosfeer warmte van de zon vasthouden, zonder welke de aarde gemiddeld ver onder het vriespunt zou liggen.
Lees meer →Bui
Een bui is een kortdurende, vaak intense periode van neerslag uit een stapelwolk, die net zo snel weer wegtrekt als hij is opgekomen.
Lees meer →Cirruswolk (vederwolk)
Een cirruswolk, of vederwolk, is een dunne, hoge wolk van ijskristallen op zo'n 6 tot 12 kilometer hoogte, herkenbaar aan de vederachtige, sluierige vorm.
Lees meer →Cumulonimbus (onweerswolk)
De cumulonimbus is een forse, torenhoge stapelwolk die kan uitgroeien tot wel 10 tot 12 kilometer hoogte en de bron is van buien, onweer en soms hagel.
Lees meer →Cumuluswolk (stapelwolk)
Een cumuluswolk, of stapelwolk, is een wolk met een platte basis en een bloemkoolachtige, opbollende bovenkant, ontstaan door opstijgende, warme lucht.
Lees meer →Dauw
Dauw is condensatie van waterdamp op een koud oppervlak, meestal 's ochtends vroeg nadat de temperatuur in een heldere nacht tot onder het dauwpunt is gezakt.
Lees meer →Dauwpunt
Het dauwpunt is de temperatuur waarbij lucht verzadigd raakt met waterdamp en condensatie begint, zoals dauw, mist of wolken.
Lees meer →Dooi
Dooi is de periode waarin bevroren neerslag zoals sneeuw en ijs weer smelt doordat de temperatuur boven het vriespunt stijgt.
Lees meer →Droogte
Droogte is een langdurig tekort aan neerslag ten opzichte van wat een gebied normaal gesproken nodig heeft, met merkbare gevolgen voor bodem, natuur en landbouw.
Lees meer →El Niño en La Niña
El Niño en La Niña zijn de warme en koude fase van een terugkerend patroon van oceaantemperaturen in de tropische Grote Oceaan, dat het wereldwijde weer jarenlang kan beïnvloeden.
Lees meer →Ensemblevoorspelling
Een ensemblevoorspelling draait hetzelfde weermodel tientallen keren met telkens een klein beetje andere beginwaarden, om te laten zien hoe gevoelig de verwachting is voor kleine onzekerheden.
Lees meer →Föhneffect
Het föhneffect is de opwarming en droging van lucht die ontstaat wanneer die over een gebergte stroomt en aan de lijzijde weer daalt.
Lees meer →Gevoelstemperatuur
De gevoelstemperatuur is een berekende waarde die aangeeft hoe een temperatuur daadwerkelijk aanvoelt, rekening houdend met wind en luchtvochtigheid.
Lees meer →Gladheid
Gladheid is een verzamelterm voor verminderde grip op wegen door ijzel, sneeuw, bevroren dauw of natte bladeren.
Lees meer →Graaddagen
Graaddagen zijn een maat voor de warmte- of koudebehoefte over een periode, berekend uit het verschil tussen de gemiddelde dagtemperatuur en een referentietemperatuur, meestal 18°C.
Lees meer →Grondmist
Grondmist is een dunne laag mist die zich vlak boven de grond vormt, vaak niet hoger dan een paar meter, terwijl het zicht daarboven prima kan zijn.
Lees meer →Hagel
Hagel bestaat uit ijsklompjes die ontstaan wanneer opstijgende lucht in een onweersbui regendruppels keer op keer omhoog blaast door de vrieskou, waarbij ze laag voor laag aangroeien.
Lees meer →Hitte-eilandeffect
Het hitte-eilandeffect is het verschijnsel dat steden merkbaar warmer zijn dan hun landelijke omgeving, vooral 's nachts, door steen, asfalt en minder groen.
Lees meer →Hittegolf
Een hittegolf is een periode van minstens vijf achtereenvolgende dagen met een maximumtemperatuur van 25°C of hoger in De Bilt, waarvan minstens drie dagen een maximum van 30°C of hoger bereiken.
Lees meer →Hittekoepel
Een hittekoepel is een hardnekkig hogedrukgebied dat warme lucht als een deksel over een groot gebied vasthoudt, waardoor de temperatuur dagenlang tot ver boven normaal kan oplopen.
Lees meer →Hittestress
Hittestress ontstaat wanneer het lichaam bij aanhoudende hitte, zeker in combinatie met hoge luchtvochtigheid, niet meer voldoende kan afkoelen door zweten.
Lees meer →Hogedrukgebied
Een hogedrukgebied is een gebied waar de luchtdruk hoger is dan de omgeving, wat meestal zorgt voor rustig, droog en vaak zonnig weer.
Lees meer →IJsdag
Van een ijsdag is sprake wanneer de maximumtemperatuur op een dag niet boven het vriespunt uitkomt: het blijft de hele dag vriezen.
Lees meer →IJzel
IJzel ontstaat wanneer onderkoelde regen bij het raken van een bevroren oppervlak direct bevriest tot een gladde, doorzichtige ijslaag.
Lees meer →Inversielaag (temperatuurinversie)
Een inversielaag is een laag in de atmosfeer waar de temperatuur, tegen de normale regel in, met de hoogte toeneemt in plaats van afneemt.
Lees meer →Isobaar
Een isobaar is een lijn op een weerkaart die punten met gelijke luchtdruk met elkaar verbindt, vergelijkbaar met hoogtelijnen op een landkaart.
Lees meer →Jetstream
De jetstream is een smalle band snelstromende lucht op grote hoogte, die lage- en hogedrukgebieden stuurt en zo een groot deel van het Nederlandse weer bepaalt.
Lees meer →Klimaatnormaal
Een klimaatnormaal is het gemiddelde weer over een vaste referentieperiode van 30 jaar, momenteel 1991-2020, waarmee het KNMI en weerdiensten wereldwijd een individueel jaar of een individuele dag vergelijken.
Lees meer →Klimaatverandering
Klimaatverandering is de langdurige verschuiving van gemiddelde temperaturen en weerpatronen op aarde, momenteel voor het grootste deel veroorzaakt door de door mensen versterkte uitstoot van broeikasgassen.
Lees meer →KNMI-weerwaarschuwing (code geel, oranje, rood)
Een KNMI-weerwaarschuwing waarschuwt voor gevaarlijk weer met een kleurcode: geel voor mogelijk gevaarlijk weer, oranje voor daadwerkelijk gevaarlijk weer, en rood voor zeer gevaarlijk weer met grote maatschappelijke impact.
Lees meer →Koudegolf
Een koudegolf is een periode van minstens vijf achtereenvolgende dagen met vorst in De Bilt, waarvan minstens drie dagen met strenge vorst van -10°C of kouder.
Lees meer →Koufront
Een koufront is de grens waarachter koudere lucht een warmere luchtmassa verdringt, vaak herkenbaar aan een smalle band met actieve buien of onweer.
Lees meer →Lagedrukgebied
Een lagedrukgebied is een gebied waar de luchtdruk lager is dan de omgeving, wat meestal wisselvallig weer brengt met wind, bewolking en neerslag.
Lees meer →Luchtdruk
Luchtdruk is het gewicht van de luchtkolom boven een bepaald punt, gemeten in hectopascal (hPa), en bepaalt in grote mate of het weer stabiel of wisselvallig is.
Lees meer →Luchtvochtigheid
Luchtvochtigheid, meestal uitgedrukt als relatieve luchtvochtigheid, geeft aan hoeveel waterdamp de lucht bevat ten opzichte van de maximale hoeveelheid die de lucht bij die temperatuur kan bevatten.
Lees meer →Mist
Mist ontstaat wanneer piepkleine waterdruppeltjes in de lucht het zicht beperken tot minder dan een kilometer, vaak door afkoeling van vochtige lucht dicht bij de grond.
Lees meer →Motregen
Motregen bestaat uit zeer kleine waterdruppeltjes, kleiner dan een halve millimeter, die vaak nauwelijks merkbaar maar wel aanhoudend uit lage wolken vallen.
Lees meer →Nachtvorst
Nachtvorst is vorst die optreedt in de nacht of vroege ochtend, ook als de temperatuur overdag ruim boven het vriespunt uitkomt.
Lees meer →Neerslagkans
De neerslagkans geeft de statistische waarschijnlijkheid aan dat er op een bepaalde plek en tijdstip meetbare neerslag valt, meestal uitgedrukt in een percentage.
Lees meer →Neerslagradar
De neerslagradar toont in bijna realtime waar het regent, sneeuwt of hagelt, gemeten doordat radarsignalen terugkaatsen op neerslagdeeltjes in de lucht.
Lees meer →Neerslagtekort
Het neerslagtekort is het verschil tussen de hoeveelheid neerslag en de hoeveelheid verdamping over een periode, meestal berekend vanaf 1 april.
Lees meer →Occlusie (occlusiefront)
Een occlusie ontstaat wanneer een sneller bewegend koufront een warmtefront inhaalt, waardoor de warme lucht ertussen omhoog wordt gedrukt.
Lees meer →Onweer
Onweer is een elektrische ontlading in de atmosfeer, zichtbaar als bliksem en hoorbaar als donder, meestal ontstaan in een stevige stapelwolk.
Lees meer →Orkaan (orkaankracht)
Orkaankracht, windkracht 12 op de schaal van Beaufort, betekent windsnelheden van meer dan 118 kilometer per uur.
Lees meer →Poolvortex
De poolvortex is een groot gebied met koude lucht en lagedruk dat het hele jaar rond de polen draait, in de winter het sterkst ontwikkeld.
Lees meer →Regenboog
Een regenboog ontstaat wanneer zonlicht wordt gebroken en weerkaatst in regendruppels, waardoor het licht uiteenvalt in de kleuren van het spectrum.
Lees meer →Rijp
Rijp is een laagje ijskristallen dat zich vormt wanneer waterdamp direct bevriest op een oppervlak dat kouder is dan het vriespunt, zonder eerst vloeibaar water te worden.
Lees meer →Smog
Smog is een mengsel van luchtvervuiling en weersomstandigheden dat de luchtkwaliteit merkbaar verslechtert, vaak zichtbaar als een waas boven een stad.
Lees meer →Sneeuw
Sneeuw bestaat uit ijskristallen die zich in koude wolken vormen en als vlokken naar beneden vallen zolang de temperatuur onderweg en aan de grond laag genoeg blijft.
Lees meer →Storm
Van storm is sprake bij windkracht 9 Beaufort of hoger, oftewel een gemiddelde windsnelheid van minstens 75 kilometer per uur.
Lees meer →Stratuswolk (laagbewolking)
Een stratuswolk is een grijze, vlakke laag lage bewolking zonder duidelijke structuur, die de hemel vaak volledig egaal bedekt.
Lees meer →Thermiek
Thermiek is opstijgende, verwarmde lucht die ontstaat wanneer de zon de grond ongelijkmatig opwarmt, gebruikt door zweefvliegers en roofvogels om hoogte te winnen zonder te hoeven vliegen.
Lees meer →Tornado
Een tornado is een snel ronddraaiende luchtkolom die vanuit een onweerswolk de grond raakt, herkenbaar aan de karakteristieke wolkslurf.
Lees meer →Tropische nacht
Een tropische nacht is een nacht waarin de temperatuur niet onder de 20°C zakt, ook niet op het koelste moment vlak voor zonsopkomst.
Lees meer →UV-index
De UV-index geeft op een schaal van 0 tot 11 en hoger aan hoe sterk de uv-straling van de zon is, los van de temperatuur.
Lees meer →Verdamping
Verdamping is het proces waarbij water overgaat van vloeibare vorm naar waterdamp, aangedreven door zonne-energie, wind en luchtvochtigheid.
Lees meer →Vorst
Van vorst is sprake zodra de luchttemperatuur op 1,5 meter hoogte onder de 0°C daalt.
Lees meer →Warmtefront
Een warmtefront is de grens waarachter warmere lucht langzaam over een koudere luchtmassa opschuift, meestal gepaard met een geleidelijke overgang naar aanhoudende regen.
Lees meer →Weerballon
Een weerballon is een met waterstof of helium gevulde ballon die meetapparatuur de atmosfeer in draagt om temperatuur, luchtvochtigheid, luchtdruk en wind op verschillende hoogtes te meten.
Lees meer →Weerfront (koufront/warmtefront)
Een weerfront is de overgangszone tussen twee luchtmassa's met verschillende temperatuur en vochtigheid, vaak gepaard met neerslag en windverandering.
Lees meer →Weermodel
Een weermodel is een computerprogramma dat de atmosfeer in een driedimensionaal raster verdeelt en op basis van natuurkundige wetten berekent hoe het weer zich de komende uren tot dagen ontwikkelt.
Lees meer →Weerstation
Een weerstation is een vaste locatie waar automatisch metingen worden verricht van temperatuur, neerslag, wind, luchtdruk en luchtvochtigheid.
Lees meer →Windhoos
Een windhoos is de Nederlandse term voor een zwakkere tornado of een vergelijkbaar rondwentelend windverschijnsel boven water, ook wel waterhoos genoemd.
Lees meer →Windkracht (Beaufortschaal)
De schaal van Beaufort verdeelt windsnelheid in twaalf standen, van 0 (windstil) tot 12 (orkaankracht), gebaseerd op de zichtbare effecten van wind op land en zee.
Lees meer →Windrichting
De windrichting geeft aan uit welke hoek de wind waait, aangeduid met een kompasrichting zoals noordwest of met graden op een schaal van 0 tot 360.
Lees meer →Windschering
Windschering is het verschil in windsnelheid en/of windrichting tussen twee hoogtes of twee nabijgelegen locaties in de atmosfeer.
Lees meer →Windstilte
Windstilte, windkracht 0 op de schaal van Beaufort, betekent dat de lucht vrijwel niet merkbaar beweegt: rook stijgt recht omhoog en bladeren blijven stil hangen.
Lees meer →Windstoot (windvlaag)
Een windstoot, of windvlaag, is een korte piek in windsnelheid die duidelijk hoger ligt dan de gemiddelde windkracht op dat moment.
Lees meer →Wolkbreuk (clusterbui)
Een wolkbreuk, ook wel clusterbui genoemd, is een extreem intense regenbui waarbij in korte tijd een grote hoeveelheid neerslag valt, vaak met kans op wateroverlast.
Lees meer →Zeewind (zeebries)
Zeewind is een lokale wind die overdag van zee naar het warmere land waait, doordat land sneller opwarmt dan water en de lucht erboven doet stijgen.
Lees meer →Zicht (zichtafstand)
Het zicht, of de zichtafstand, geeft aan tot hoe ver je bij daglicht een duidelijk herkenbaar object nog kunt onderscheiden tegen de horizon.
Lees meer →Zonuren
Zonuren geven aan hoeveel tijd de zon daadwerkelijk onbewolkt scheen op een dag, gemeten aan de intensiteit van direct zonlicht.
Lees meer →Zwoel(e avond)
Zwoel weer is warm en drukkend door een hoge luchtvochtigheid, vaak gebruikt om een broeierige zomeravond te beschrijven waarop de warmte maar niet wil wegtrekken.
Lees meer →