Temperatuur · 8 min lezen
Hittestress: wat is het en wat kun je eraan doen?
Bij een hittegolf hebben we het al snel over graden en records, maar wat hitte met je lichaam doet, blijft vaak onderbelicht. Hittestress is de term daarvoor: de gezondheidsklachten die ontstaan als je lichaam de warmte niet meer goed kwijt kan. We zochten uit wat het precies is, wie het meeste risico loopt, en hoe vaak Nederland eigenlijk voldoet aan het criterium waarmee het RIVM het Nationaal Hitteplan activeert.
- Wat het is: gezondheidsklachten als je lichaam bij hitte en hoge luchtvochtigheid niet meer goed kan afkoelen.
- Klachten: vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid en slaapverstoring; in ernstige gevallen een hitteberoerte, een medisch spoedgeval.
- Risicogroepen: ouderen vanaf ongeveer 65 jaar, jonge kinderen, zwangere vrouwen, chronisch zieken en buitenwerkers.
- Nationaal Hitteplan: het RIVM activeert het plan bij een kans op meer dan 4 dagen boven 27 graden.
- Tip: drink regelmatig, ook zonder dorst, houd overdag de gordijnen aan de zonzijde dicht en plan inspanning in de ochtend of avond.
In dit artikel
Wat is hittestress precies?Welke klachten geeft hittestress?Wie loopt het meeste risico?Wanneer activeert het RIVM het Nationaal Hitteplan?Hoe vaak voldoet Nederland aan dat criterium?Zo beperk je hittestressWanneer moet je hulp zoeken?Waarom een kind nooit alleen in de auto mag blijvenHittestress in de context van het weerVeelgestelde vragenWat is hittestress precies?
Hittestress is volgens het RIVM de algemene term voor gezondheidsklachten die ontstaan als mensen door hoge temperaturen en luchtvochtigheid niet meer in staat zijn hun lichaamstemperatuur goed te reguleren. Het lichaam koelt zichzelf vooral door te zweten, maar bij hoge luchtvochtigheid verdampt zweet minder goed, waardoor die afkoeling tekortschiet. Vandaar dat hitte in combinatie met vochtige lucht zwaarder aanvoelt dan dezelfde temperatuur bij droge lucht, zoals we ook beschrijven bij gevoelstemperatuur.
Hittestress is dus geen weerkundig begrip zoals een hittegolf, maar een gezondheidskundig begrip: het gaat om wat hitte met je lichaam doet, niet om een vast aantal graden of dagen.
Welke klachten geeft hittestress?
Veelgemelde klachten zijn vermoeidheid, concentratieverlies, hoofdpijn, duizeligheid, spierpijn, dorst, slaapverstoring en overmatig zweten, meldt het RIVM. Deze klachten zijn vervelend maar meestal niet gevaarlijk, en verdwijnen als je afkoelt en genoeg drinkt.
Bij aanhoudende hitte of uitdroging kunnen de klachten ernstiger worden: krampen, misselijkheid en uiteindelijk bewusteloosheid door een hitteberoerte. Dat laatste is een medisch spoedgeval, omdat het lichaam dan helemaal niet meer in staat is zichzelf te koelen.
Wie loopt het meeste risico?
Vanaf ongeveer 65 jaar neemt het risico op hittegerelateerde klachten toe, meldt het RIVM. Ouderen produceren minder zweet, hebben een verminderde doorbloeding van de huid, en voelen dorst en warmte minder goed aan, waardoor een adequate reactie op hitte uitblijft. Ook jonge kinderen en zwangere vrouwen zijn kwetsbaar.
Daarnaast lopen chronisch zieken verhoogd risico, vooral mensen met hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen of diabetes. Mensen die buiten werken, bijvoorbeeld in de bouw of landbouw, zijn extra kwetsbaar doordat ze langdurig aan de hitte zijn blootgesteld terwijl ze ook nog fysieke inspanning leveren.
Wanneer activeert het RIVM het Nationaal Hitteplan?
Het KNMI overlegt met het RIVM zodra er een kans is op een periode van meer dan 4 dagen met een maximumtemperatuur boven de 27 graden. Bij dat overleg zijn de veiligheidsmeteoroloog van het KNMI en de coördinator Nationaal Hitteplan van het RIVM aanwezig. Behalve de dagtemperatuur wegen ook de nachttemperatuur en de luchtvochtigheid mee: blijft het 's nachts warm, dan krijgt het lichaam geen kans om te herstellen, en dat verhoogt het risico op klachten. Het RIVM besluit uiteindelijk zelf of de waarschuwing daadwerkelijk wordt afgegeven.
Is het Nationaal Hitteplan van kracht, dan roepen het RIVM en de GGD'en op om extra op kwetsbare mensen in de omgeving te letten, bijvoorbeeld buren, familie of cliënten in de zorg.
Hoe vaak voldoet Nederland aan dat criterium?
Om een idee te geven hoe vaak dit voorkomt, keken we in 35 jaar ERA5-gegevens voor De Bilt naar periodes van minstens 4 aaneengesloten dagen met een maximumtemperatuur boven 27 graden, het kernonderdeel van het RIVM-criterium. Dat kwam van 1991 tot en met 2025 in 14 van de 35 jaar (40 procent) minstens één keer voor, met in totaal 17 van dit soort periodes. De langste was 9 dagen achter elkaar, van 6 tot en met 14 augustus 2020.
Dit is een benadering en geen officiële telling: het RIVM weegt ook nachttemperatuur en luchtvochtigheid mee, gegevens die niet in onze dataset zitten, dus het werkelijke aantal keren dat het Nationaal Hitteplan is geactiveerd, kan afwijken. Gemiddeld telde de periode juni tot en met augustus in deze 35 jaar ongeveer 7,9 dagen per zomer met een temperatuur boven 27 graden.
Zo beperk je hittestress
Drink regelmatig, ook als je geen dorst hebt: water, thee en koffie tellen allemaal mee, adviseert het RIVM. Let bij ouderen of mensen die zelf minder goed aan drinken denken extra op, bijvoorbeeld door een kan water binnen handbereik te zetten. De kleur van je urine geeft een aardige indicatie: lichtgeel betekent dat je genoeg drinkt, donkergeel dat je meer moet drinken. Beperk daarnaast alcohol, want dat werkt uitdrogend.
Houd je huis koel door overdag de gordijnen aan de zonzijde dicht te houden en 's nachts en in de vroege ochtend te luchten zodra het buiten koeler is dan binnen. Een ventilator helpt bij het verdampen van zweet, ook al koelt die de lucht zelf niet af. Plan inspanning, zoals sporten of klussen, zo veel mogelijk in de ochtend of aan het einde van de dag.
Wanneer moet je hulp zoeken?
Bij lichte klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn of duizeligheid is afkoelen, rusten en drinken meestal voldoende. Verergeren de klachten, of krijg je last van verwardheid, hevige misselijkheid, kramp of stop je met zweten terwijl je lichaam nog steeds heet aanvoelt, dan kan dat wijzen op een hitteberoerte. Dat is een spoedgeval: bel dan direct de huisarts of, bij bewusteloosheid, 112.
Ken je iemand in je omgeving die kwetsbaar is voor hitte, zoals een oudere buur, kijk dan tijdens een hete periode extra bij diegene langs. Vaak merken mensen zelf niet op tijd dat het misgaat, juist omdat afgenomen dorst- en warmtegevoel bij ouderen onderdeel is van het probleem.
Waarom een kind nooit alleen in de auto mag blijven
Een auto warmt in de zon razendsnel op, veel sneller dan je zou denken. Bij een buitentemperatuur van 21 graden loopt de temperatuur in een auto binnen 10 minuten al op naar 31 graden, en na 30 minuten naar 40 graden. Bij 30 graden buiten is het na 10 minuten al 40 graden binnen, en na een half uur zelfs 48 graden.
| Buitentemperatuur | Na 10 minuten | Na 30 minuten |
|---|---|---|
| 21°C | 31°C | 40°C |
| 30°C | 40°C | 48°C |
Bron: RIVM.
Een raampje op een kier openzetten helpt nauwelijks: onderzoek van Stanford University liet zien dat dit het opwarmen niet meetbaar vertraagt. Jonge kinderen kunnen hun lichaamstemperatuur nog niet goed zelf reguleren en oververhitten daardoor sneller dan volwassenen, wat al bij een lichaamstemperatuur van 41 graden levensgevaarlijk kan worden. Laat daarom nooit een kind of huisdier alleen achter in een auto, ook niet voor heel even.
Hittestress in de context van het weer
Hittestress hangt nauw samen met de gevoelstemperatuur: bij dezelfde luchttemperatuur voelt een vochtige, windstille dag zwaarder aan dan een droge dag met een briesje. Check daarom bij warm weer niet alleen de temperatuur, maar ook de gevoelstemperatuur in de verwachting. Meer over de officiële definitie van een hittegolf en hoe vaak die voorkomt, lees je in wanneer is er kans op een hittegolf. Voor een dag buiten in de zomer lees je verder in wat is goed strandweer en wat is goed terrasweer.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen hittestress en een hittegolf?
Een hittegolf is een weerkundig begrip: minstens vijf dagen op rij 25 graden of meer, met drie dagen van 30 graden of meer. Hittestress is een gezondheidskundig begrip voor de klachten die hitte, zeker in combinatie met hoge luchtvochtigheid, bij mensen kan veroorzaken. Hittestress kan al optreden zonder officiële hittegolf.
Wie loopt het meeste risico op hittestress?
Vooral ouderen vanaf ongeveer 65 jaar, jonge kinderen, zwangere vrouwen, mensen met hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen of diabetes, en mensen die buiten werken.
Wanneer activeert het RIVM het Nationaal Hitteplan?
Bij een kans op meer dan 4 dagen met een maximumtemperatuur boven 27 graden, waarbij ook de nachttemperatuur en luchtvochtigheid meewegen. Het RIVM besluit hierover na overleg met de veiligheidsmeteoroloog van het KNMI.
Wat kun je het beste doen bij hittestress?
Regelmatig drinken, ook zonder dorst, je huis koel houden door gordijnen dicht te doen en 's nachts te luchten, en inspanning plannen in de ochtend of avond. Bij verwardheid, aanhoudende misselijkheid of het stoppen van zweten terwijl het lichaam heet aanvoelt, is het tijd om hulp te zoeken.
Bekijk het weer in Gouda of zoek een andere plaats via de plaatsenpagina.