Seizoen · 5 min lezen

Mist in de herfst: waarom is het nu zo vaak mistig?

Een witte deken over de weilanden, lantaarnpalen die als lichtvlekjes opdoemen en een snelweg waar je de auto voor je nauwelijks ziet: het is weer mistseizoen. Deze week gaf het KNMI de eerste waarschuwingen voor dichte mist van dit najaar. Waarom is het in de herfst zo vaak mistig, en hoe vaak gebeurt het eigenlijk? We zochten het uit in 35 jaar aan KNMI-metingen.

Foto: mist en rijp in de polder, Bas van Oorschot, Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

In het kort
  • Nu: het KNMI gaf op 7 november de eerste waarschuwing van dit najaar voor dichte mist, en in de nacht van 9 op 10 november gold code geel in de noordelijke helft van het land.
  • Hoe vaak: in De Bilt is het in september op 9 dagen mistig, in oktober en november op 7, tegen 3 à 5 dagen in het voorjaar en de zomer (1991-2025).
  • Dichte mist: zicht onder de 200 meter komt het vaakst voor in september en oktober, op ruim 3 dagen per maand.
  • Oorzaak: lange, heldere en windstille nachten koelen de lucht aan de grond af tot het dauwpunt; de lage herfstzon lost de mist daarna maar langzaam op.
  • Verkeer: je mistachterlicht mag in Nederland alleen aan als het zicht minder dan 50 meter is.
In dit artikelMist deze weekHoe vaak is het mistig?Waarom juist in de herfst?Mist en verkeer: zo rijd je veiligMist, nevel of grondmist: wat is het verschil?Veelgestelde vragen

Mist deze week

Op zaterdag 7 november gaf het KNMI de eerste waarschuwing van dit najaar voor dichte mist, in het midden van het land. In de nacht van maandag 9 op dinsdag 10 november volgde code geel voor de noordelijke helft van het land. Dinsdagochtend meldden onder meer de KNMI-stations in Eelde en Marknesse mist met rijp, bij temperaturen rond het vriespunt. Onder een hogedrukgebied blijft de kans op mist de komende dagen groot, vooral in de nacht en de ochtend. Volg de actuele situatie in de verwachting voor morgen, en lees wat de kleuren betekenen in wat betekent een KNMI-weerwaarschuwing.

Hoe vaak is het mistig?

We telden in de daggegevens van het KNMI voor De Bilt hoe vaak het zicht ergens op de dag onder de 1 kilometer kwam, de officiële grens voor mist, en hoe vaak onder de 200 meter. Dat laatste noemt het KNMI dichte mist.

MaandDagen met mistDagen met dichte mist
Januari5,51,9
Februari5,31,9
Maart4,51,7
April4,01,3
Mei4,61,5
Juni3,30,9
Juli4,51,1
Augustus6,82,2
September9,13,4
Oktober6,93,4
November7,03,0
December6,32,3

Bron: eigen berekening op basis van de KNMI-daggegevens van De Bilt, 1991-2025. Een dag telt mee als het laagste zicht van die dag onder de grens kwam, ook als dat maar kort was.

Opvallend is dat het niet in november, maar in september het vaakst mistig is: op ruim 9 dagen per maand. Dichte mist komt in september en oktober het meest voor. In het voorjaar en de zomer is mist veel zeldzamer, met 3 à 5 dagen per maand.

Waarom juist in de herfst?

De meeste mist in de herfst is zogeheten stralingsmist. In een heldere, windstille nacht straalt de grond zijn warmte uit naar de ruimte en koelt de lucht vlak boven de grond af. Zodra die lucht het dauwpunt bereikt, condenseert de waterdamp tot kleine druppeltjes: mist. In de herfst zijn de nachten lang, zodat er veel tijd is om af te koelen, en de lucht is na de zomer nog vochtig. Onder een hogedrukgebied, zoals deze week, is het bovendien vaak windstil.

Overdag moet de zon de mist weer oplossen. In september lukt dat meestal in de loop van de ochtend, maar in november staat de zon zo laag dat dat soms niet lukt. Dan kan de mist de hele dag blijven hangen, zeker als er een inversielaag boven ligt die de koude, vochtige lucht aan de grond vasthoudt. Vriest het, dan zetten de druppeltjes zich als rijp af op gras, takken en hekken, zoals dinsdagochtend op veel plekken.

Mist en verkeer: zo rijd je veilig

Mist is gevaarlijk in het verkeer, omdat het zicht soms van de ene op de andere honderd meter wegvalt. Rijd langzamer, houd meer afstand en zet je dimlicht aan, ook overdag. Je mistachterlicht mag in Nederland alleen aan als het zicht minder dan 50 meter is; bij beter zicht verblindt het de bestuurder achter je. Op de snelweg gelden bij mist vaak lagere snelheden via de matrixborden. Meer tips voor het rijden in de herfst en winter lees je in autorijden bij winterweer.

Mist, nevel of grondmist: wat is het verschil?

Het verschil zit in het zicht. Bij mist is het zicht minder dan 1 kilometer. Bij nevel is het zicht wel beperkt, maar meer dan 1 kilometer: de lucht ziet er wazig uit. Grondmist is mist in een dun laagje vlak boven de grond, die je vaak in weilanden en langs sloten ziet, terwijl je erboven gewoon de sterren of de zon ziet. Het KNMI geeft code geel voor dichte mist als het zicht op grote schaal onder de 200 meter komt.

Veelgestelde vragen

Waarom is het in de herfst zo vaak mistig?
De nachten zijn lang en vaak helder en windstil, zodat de lucht aan de grond afkoelt tot het dauwpunt en het vocht condenseert tot mist. De lage herfstzon lost de mist daarna maar langzaam op.

In welke maand is het het vaakst mistig?
In De Bilt in september, op ruim 9 dagen per maand (1991-2025). Oktober en november volgen met ongeveer 7 dagen.

Wanneer geeft het KNMI code geel voor mist?
Bij dichte mist: als het zicht op grote schaal minder dan 200 meter is.

Wanneer mag mijn mistachterlicht aan?
In Nederland alleen als het zicht minder dan 50 meter is. Bij beter zicht verblindt het de bestuurder achter je.

Wat is het verschil tussen mist en nevel?
Bij mist is het zicht minder dan 1 kilometer, bij nevel is het zicht beperkt maar meer dan 1 kilometer.

Bekijk het weer in Utrecht en de 14 daagse weersverwachting voor Utrecht, of zoek een andere plaats via de plaatsenpagina.

Deel dit artikel