Seizoenen · 5 min lezen

Wanneer begint de herfst in Nederland?

Door Lieke · 16 september 2026

Vallende blaadjes, een frisse ochtendmist en de eerste stormachtige dag: voor je het weet voelt het al als herfst. Toch zijn er twee officiële momenten waarop het seizoen daadwerkelijk begint, en die liggen verder uit elkaar dan je misschien denkt.

Twee data, één seizoen: meteorologisch versus astronomisch

Vraag tien mensen wanneer de herfst begint, en je krijgt waarschijnlijk twee verschillende antwoorden. Meteorologen houden het simpel: voor hen begint de herfst altijd op 1 september en duurt het seizoen precies drie volledige kalendermaanden, tot en met 30 november. Astronomen kijken juist naar de stand van de zon ten opzichte van de aarde. Voor hen begint de herfst op het moment van de herfstequinox, wanneer dag en nacht ongeveer even lang duren. Die equinox valt meestal op 22 of 23 september, dit jaar op 22 september. Het verschil van ruim drie weken zorgt voor verwarring: op sociale media zie je vaak twee kampen die allebei gelijk hebben, simpelweg omdat ze een andere definitie gebruiken. Voor het KNMI en de meeste weerdiensten, waaronder Weersvooruitzicht.nl, is de meteorologische indeling het uitgangspunt. Die sluit netjes aan op complete kalendermaanden, wat het vergelijken van temperaturen en neerslag van jaar op jaar een stuk eenvoudiger maakt. Wil je liever de astronomische knip aanhouden? Dan start de herfst dit jaar dus pas op 22 september, en loopt het seizoen door tot de winterzonnewende eind december. Overigens is de equinox zelf geen vaste datum: door de precieze omlooptijd van de aarde rond de zon kan het moment tussen 22 en 24 september vallen, en verschuift de exacte kloktijd ieder jaar een paar uur.

Waarom hanteren meteorologen een andere startdatum?

De keuze voor vaste kalendermaanden is geen toeval. Meteorologen vergelijken voortdurend de temperatuur, neerslag en zonuren van de ene periode met een andere, bijvoorbeeld om te bepalen of een bepaalde herfst warmer of natter was dan gemiddeld. Werk je met de wisselende data van de astronomische seizoenen, dan verschuift de vergelijkingsperiode elk jaar een dagje, wat de statistiek onnodig ingewikkeld maakt. Met vaste maanden, van 1 september tot en met 30 november voor de herfst, blijft elke periode exact even lang en dus goed vergelijkbaar met voorgaande jaren. Daar komt bij dat het weer zich toch al weinig aantrekt van een streep op de kalender. Begin september voelt de lucht vaak nog zomers aan, terwijl het pas in de loop van oktober echt herfstachtig wordt met meer wind, regen en dalende temperaturen. De knip op 1 september is dus vooral een praktische afspraak voor de weerstatistiek, niet een moment waarop het weer van de ene op de andere dag omslaat.

Wat verandert er in het weer rond de herfst?

Los van de exacte startdatum zijn er wel degelijk herkenbare signalen dat de herfst eraan komt. De temperatuur van de Noordzee is in september nog relatief hoog, terwijl er vanuit het noorden steeds vaker koelere lucht ons land binnenkomt. Dat contrast zorgt voor meer neerslag en de eerste stevige windstoten van het seizoen. Ook de jetstream wordt actiever: na een rustige zomerse periode gaan lagedrukgebieden elkaar weer sneller opvolgen, met wisselvallig weer tot gevolg. Daarnaast wordt het dagritme merkbaar korter. Half september gaat de zon in Nederland al rond 19:45 onder, en dat schuift elke dag een paar minuten verder op. Minder zonlicht betekent ook dat de bodem en de lucht sneller afkoelen, vooral in heldere nachten. De eerste ochtenden met mist of een fris randje aan de lucht duiken meestal al in september op, ruim voor de officiële astronomische start. Tegen half oktober volgen meestal de eerste herfststormen, met windkracht 7 of hoger, gevolgd door de bekende bladafval in november. Gemiddeld noteert het KNMI in oktober en november samen al zo'n vier tot zes dagen met zware windstoten van windkracht 7 of hoger, tegenover hooguit een enkele dag in de zomermaanden. Die toename is voor veel mensen het duidelijkste signaal dat de herfst serieus is begonnen, veel duidelijker dan een datum op de kalender. Wie de overgang van zomer naar herfst wil volgen, doet er dus goed aan niet naar de kalender te kijken, maar naar de wisselende luchtdruk en temperatuur in de dagelijkse verwachting.

Zo plan je buitenactiviteiten in het overgangsseizoen

Het overgangsseizoen tussen zomer en herfst is precies de periode waarin het weer van uur tot uur kan omslaan. Een ochtend kan nog zomers warm beginnen, terwijl er 's middags al een buiige, kille wind opsteekt. Check daarom niet alleen de dagverwachting, maar ook de uurverwachting en de regenradar voordat je naar buiten gaat. Neem in deze periode altijd een extra laag kleding mee: de gevoelstemperatuur kan door wind al snel een paar graden lager uitvallen dan de gemeten temperatuur op de thermometer. Plan je een fietstocht, wandeling of dagje uit, houd dan rekening met wisselende windkracht en kijk vooraf naar de kans op regen voor die specifieke dag en dat specifieke tijdstip. Zeker in de herfst is het slim om vaker te checken: door de actievere jetstream kan een verwachting van een paar dagen geleden er inmiddels heel anders uitzien. Wie liever de herfstkleuren opzoekt, kan bijvoorbeeld een boswandeling op de Veluwe bij Arnhem plannen: daar zijn de eerste kleurschakeringen vaak al vroeg in het seizoen te zien, zodra de nachten kouder worden. Twijfel je over een lange fietstocht of een dagje wandelen, kijk dan niet alleen naar vandaag maar ook naar de 14-daagse trend: zo zie je in één oogopslag of er een rustige of juist een wisselvallige week aankomt.

Veelgestelde vragen

Is 1 september of 22 september de officiële start van de herfst?
Beide zijn correct, afhankelijk van de definitie die je aanhoudt. Meteorologen gebruiken 1 september voor consistente statistiek per kalendermaand, astronomen houden de equinox aan, dit jaar op 22 september.

Wanneer vallen de blaadjes meestal in Nederland?
De bladval begint doorgaans in oktober en bereikt in november zijn hoogtepunt, afhankelijk van de temperatuur en windkracht in die weken.

Verandert de herfst door klimaatverandering?
Metingen laten zien dat de gemiddelde temperatuur in het najaar de afgelopen decennia licht is gestegen, waardoor de eerste nachtvorst en de bladval gemiddeld iets later in het jaar vallen dan vroeger gebruikelijk was.

Bekijk het weer in Arnhem of zoek een andere plaats via de plaatsenpagina.