Winter · 8 min lezen

Kortste dag van het jaar 2026: wanneer en hoeveel daglicht?

Door Lieke · 22 september 2026

Ergens in december voelt het opeens: het is al donker voor je van je werk vertrekt. Dat moment heeft een vaste datum, de kortste dag van het jaar, met de minste uren daglicht van de hele kalender. We rekenden uit hoeveel daglicht dat precies is, waarom de vroegste zonsondergang niet op die dag valt, en vanaf wanneer de dagen weer merkbaar langer worden.

Wanneer is de kortste dag van het jaar in 2026?

De kortste dag van 2026 is maandag 21 december. Dat is het moment van de winterzonnewende: de zon staat dan om 21:50 uur Nederlandse tijd (20:50 uur UTC) op zijn laagste punt aan de hemel voor het noordelijk halfrond. Astronomisch is dit het begin van de winter, het tegenovergestelde van de langste dag op 21 juni.

De zonnewende ontstaat doordat de aardas ten opzichte van de baan om de zon is gekanteld. Rond 21 december staat het noordelijk halfrond het verst van de zon af gekanteld, waardoor de zon hier het kortst boven de horizon blijft. Zes maanden later, rond 21 juni, is dat precies andersom.

Hoeveel daglicht heb je op de kortste dag?

In Amsterdam komt de zon op 21 december 2026 om 08:49 uur op en gaat om 16:29 uur onder, goed voor ongeveer 7 uur en 41 minuten daglicht. Vergelijk dat met de langste dag van dit jaar, 21 juni, toen de zon van 05:19 tot 22:07 uur scheen: bijna 16 uur en 48 minuten. Het verschil tussen de langste en de kortste dag is dus ruim 9 uur.

Helemaal donker is het trouwens nog niet meteen bij zonsondergang. Zoals we uitleggen bij zonsopkomst en zonsondergang, duurt het na zonsondergang nog zo'n 40 minuten voordat de burgerlijke schemering eindigt en het echt donker is, op 21 december rond 17:11 uur in Amsterdam.

Noord of zuid: waar heb je de meeste daglicht?

Hoe verder naar het zuiden, hoe meer daglicht je op de kortste dag hebt. In Groningen is het op 21 december ongeveer 7 uur en 31 minuten licht, in Amsterdam 7 uur en 41 minuten, en in Maastricht al 7 uur en 56 minuten: een kwartier meer dan in Groningen. Dat verschil ontstaat doordat plaatsen dichter bij de evenaar in de winter minder last hebben van de kanteling van de aardas.

In de zomer is het patroon precies omgekeerd: dan heeft het noorden van het land juist de langste dagen. Op de langste en kortste dag heffen die verschillen elkaar over het hele jaar min of meer op.

Waarom valt de vroegste zonsondergang niet op de kortste dag?

Een bekend weetje is dat de vroegste zonsondergang niet samenvalt met de kortste dag. In Amsterdam gaat de zon in 2026 het vroegst onder op 9 december, om 16:28 uur, een minuut eerder dan op de zonnewende zelf. De laatste zonsopkomst valt juist na de kortste dag, op 25 december, om 08:51 uur. Op Nederlandse breedte is dat verschil met een paar minuten klein, maar het is er wel echt.

De oorzaak is de baan van de aarde om de zon, die niet helemaal cirkelvormig is en waardoor de zon niet elke dag precies even lang de tijd nodig heeft om weer op hetzelfde punt aan de hemel te staan. Dat verschuift zonsopkomst en zonsondergang licht ten opzichte van elkaar, los van de zonnewende zelf.

Vanaf wanneer worden de dagen weer merkbaar langer?

Rond de kortste dag verandert de daglengte maar heel langzaam: van ongeveer 18 tot en met 25 december schommelt de daglengte in Amsterdam nauwelijks. Pas in januari trekt het tempo aan. Half januari is de dag ten opzichte van de kortste dag ongeveer een half uur langer, en begin februari is dat al opgelopen tot ruim anderhalf uur extra.

Dat past bij een patroon dat we ook bij wanneer begint de herfst beschrijven: rond de dag- en nachteveningen in maart en september verandert de daglengte het snelst, met zo'n 3 tot 4 minuten per dag, terwijl die verandering rond beide zonnewendes bijna stilvalt.

Is de kortste dag ook het begin van de winter?

Dat hangt af van welke winter je bedoelt. Astronomisch begint de winter op de zonnewende, dit jaar dus op 21 december. Meteorologen werken liever met hele kalendermaanden, omdat die makkelijker te vergelijken zijn van jaar tot jaar, en laten de winter daarom al op 1 december beginnen. Voor de temperatuur maakt dat nauwelijks verschil: begin december is gemiddeld al een stuk kouder dan eind november.

Meer over dat onderscheid tussen de astronomische en meteorologische jaartelling lees je in wanneer begint de herfst, waar we hetzelfde uitleggen voor het najaar.

Hoe is dat in Scandinavië?

Nederland is niet het somberste land van Europa. In Oslo levert de kortste dag nog maar ongeveer 5 uur en 54 minuten daglicht op, en in Stockholm ongeveer 6 uur en 5 minuten: anderhalf tot bijna twee uur minder dan in Amsterdam. Helemaal boven de poolcirkel, zoals in het Noorse Tromsø, komt de zon op 21 december niet eens boven de horizon: daar duurt de poolnacht dan al enkele weken.

Dat Nederland ondanks zijn noordelijke ligging relatief veel winterlicht heeft, komt doordat het land nog een flink stuk zuidelijker ligt dan de Scandinavische hoofdsteden. Bij de langste dag in juni is het juist andersom: dan hebben Oslo en Stockholm veel meer daglicht dan Nederland.

Hoe is dat in Scandinavië?

Nederland is niet het somberste land van Europa. In Oslo levert de kortste dag nog maar ongeveer 5 uur en 54 minuten daglicht op, en in Stockholm ongeveer 6 uur en 5 minuten: anderhalf tot bijna twee uur minder dan in Amsterdam. Helemaal boven de poolcirkel, zoals in het Noorse Tromsø, komt de zon op 21 december niet eens boven de horizon: daar duurt de poolnacht dan al enkele weken.

Dat Nederland ondanks zijn noordelijke ligging relatief veel winterlicht heeft, komt doordat het land nog een flink stuk zuidelijker ligt dan de Scandinavische hoofdsteden. Bij de langste dag in juni is het juist andersom: dan hebben Oslo en Stockholm veel meer daglicht dan Nederland.

Waarom voelt december zo donker aan, ook overdag?

Het is niet alleen de korte dag: december is ook de maand met de minste zonuren van het jaar, gemiddeld nog geen 2 uur zon per dag, zoals we laten zien bij het weer in december. De combinatie van een lage zonnestand, veel bewolking en een korte dag zorgt ervoor dat het ook overdag vaak grijzer aanvoelt dan in andere maanden.

De lage stand van de zon speelt daarbij ook mee: zelfs midden op de dag komt de zon in december in Nederland maar een stuk of 12 tot 15 graden boven de horizon, tegen bijna 60 graden op de langste dag in juni. Daardoor blijft het licht de hele dag schuin en mist het de felheid van een zomerse middag.

Zo haal je het meeste uit de korte dagen

Plan een wandeling of fietstocht zo veel mogelijk rond het middaguur, wanneer de zon het hoogst staat en het meeste licht geeft. Check voor vertrek de actuele 14-daagse weersverwachting, want in december bepaalt bewolking minstens zo veel als de daglengte hoe licht het buiten aanvoelt.

Voor je eigen woonplaats zie je de exacte tijden van zonsopkomst, zonsondergang en het einde van de schemering op zonsopkomst en zonsondergang. Meer over het weer rond de feestdagen lees je in witte kerst 2026 en oud en nieuw 2026.

Veelgestelde vragen

Wanneer is de kortste dag van het jaar in 2026?
Maandag 21 december 2026. De winterzonnewende valt dat jaar om 21:50 uur Nederlandse tijd (20:50 uur UTC).

Hoeveel uur daglicht heb je op de kortste dag?
In Amsterdam ongeveer 7 uur en 41 minuten, van zonsopkomst om 08:49 uur tot zonsondergang om 16:29 uur. In het zuiden van het land, zoals Maastricht, is dat door de lagere breedtegraad ongeveer een kwartier meer.

Is de vroegste zonsondergang hetzelfde als de kortste dag?
Nee. In Amsterdam gaat de zon in 2026 het vroegst onder op 9 december, terwijl de laatste zonsopkomst pas op 25 december valt. Dat komt door de niet-cirkelvormige baan van de aarde om de zon.

Vanaf wanneer worden de dagen weer merkbaar langer?
Rond de kortste dag zelf nauwelijks. Vanaf januari trekt het tempo aan: half januari is de dag ongeveer een half uur langer dan op 21 december, en begin februari al ruim anderhalf uur.

Bekijk het weer in Leeuwarden of zoek een andere plaats via de plaatsenpagina.