Winter · 8 min lezen

Winter 2026-2027: recordbrekende El Niño op komst

Door Lieke · 30 september 2026

In de Stille Oceaan warmt het water sneller op dan de modellen voorspelden: er ontwikkelt zich mogelijk de sterkste El Niño ooit gemeten. Betekent dat een zachte winter, een strenge winter, of vooral veel onzekerheid? We zochten uit wat klimaatcentra en het KNMI er zelf over zeggen, en wat je er nu al concreet mee kunt.

Wat maakt de El Niño van dit jaar zo bijzonder?

De cijfers zijn ongewoon groot. De wekelijkse Niño-3.4-index, de belangrijkste graadmeter voor de temperatuur van het Pacifische oppervlaktewater, stond half september op 2,9 graden boven normaal. Het driemaands gemiddelde over juni tot en met augustus kwam al uit op 1,8 graden, ruim boven de grens van 0,5 graden waarbij klimaatcentra officieel van El Niño spreken. Amerikaanse en internationale klimaatcentra geven de gebeurtenis meer dan 90 procent kans om deze herfst en winter uit te groeien tot een zeer sterke El Niño, met ongeveer 69 procent kans dat het zelfs een historisch record wordt: sterker dan elke andere El Niño sinds het begin van de metingen in 1950. De Wereld Meteorologische Organisatie schat de kans dat de El Niño tot en met februari 2027 aanhoudt inmiddels op bijna honderd procent, met een piek in kracht die rond het einde van dit jaar wordt verwacht. Ter vergelijking: ook de El Niño van 2023-2024 was al fors, en gold als een van de factoren die bijdroegen aan 2024 als het warmste jaar ooit gemeten. Deze editie kan daar dus nog overheen gaan. Meer over hoe dit verschijnsel precies werkt, lees je in onze uitleg bij El Niño en La Niña.

Even opfrissen: wat is El Niño eigenlijk?

El Niño is de warme fase van een terugkerend patroon in de Stille Oceaan dat bekendstaat als ENSO, de El Niño-Southern Oscillation. Normaal blazen passaatwinden warm oppervlaktewater van Zuid-Amerika richting Azië, waardoor kouder water vanaf de bodem omhoogkomt voor de kust van Peru en Ecuador. Verzwakken die passaatwinden, dan blijft het warme water juist in het oosten van de oceaan hangen. Dat verandert waar en hoe lucht opstijgt boven de oceaan, wat op zijn beurt de hogere luchtstromen wereldwijd verlegt, inclusief de straalstroom die het weer boven Europa aanstuurt. Een compleet ENSO-patroon duurt meestal negen tot twaalf maanden en keert onregelmatig terug, gemiddeld eens in de twee tot zeven jaar. De koude tegenhanger heet La Niña, met precies het omgekeerde effect. Voor het komende seizoen wordt La Niña niet verwacht: alle signalen wijzen op een stevige, mogelijk uitzonderlijke El Niño.

Betekent dit een strenge winter in Nederland?

Niet per se, en dat is precies waar het lastig wordt. Het KNMI is daar zelf helder over: op het weer in Nederland heeft El Niño weinig aantoonbare directe invloed. Dat komt doordat Nederland geografisch op de rand ligt van waar dit Pacifische signaal nog goed doorwerkt. In delen van Noord-Amerika is het verband tussen El Niño en een natte of droge winter juist heel consistent, bijvoorbeeld in Californië. Boven Noordwest-Europa wordt de winter veel sterker gestuurd door de Noord-Atlantische Oscillatie, de drukverhouding tussen het IJslands lagedrukgebied en het Azorenhoog, en die staat grotendeels los van wat er in de Stille Oceaan gebeurt. Voor Europa als geheel zetten seizoensmodellen vaker in op een zachtere, wisselvalliger winter dan op een strenge, maar voor Nederlandse sneeuw en vorst is die uitkomst allerminst een uitgemaakte zaak. Een sterke El Niño verschuift de kansen een beetje in een bepaalde richting, maar legt het winterweer boven Nederland niet vast.

Wat we wél vrij zeker weten: een nat voorjaar in 2027

Het overtuigendste verband dat het KNMI heeft gevonden, gaat niet over de winter zelf, maar over het voorjaar erna. Met gegevens vanaf 1856 laat het KNMI zien dat een sterke El Niño-winter vrijwel altijd wordt gevolgd door een nat voorjaar in een strook die loopt van Zuid-Engeland via Noord-Frankrijk, Nederland en België tot Duitsland. Na een van de sterkste El Niño-winters van de twintigste eeuw waren maart en april 1998 in De Bilt zeer nat, en horen ze bij de natste drie maartmaanden van die eeuw. Ook de zeer natte voorjaren van 1983 en 1878 volgden op een sterke El Niño. Het KNMI formuleert het zelf opvallend stellig: na alle El Niño-jaren sinds 1856 blijkt het voorjaar in Nederland aan de natte kant te zijn. Kortom: reken voorlopig meer op een natte lente in 2027 dan op een voorspelbare winter. Voor wie moestuinen of borders plant, is dat alvast een handig gegeven om in het achterhoofd te houden bij het inplannen van zaaien en water geven.

Kan het toch nog een koude winter worden?

Zeker. El Niño is niet de enige factor die de winter bepaalt, en al helemaal niet in Nederland. Een plotselinge opwarming hoog in de atmosfeer boven de Noordpool, ook wel een stratosferische opwarming genoemd, kan de poolvortex verzwakken en koude lucht juist richting West-Europa duwen, los van wat er in de Stille Oceaan gebeurt. Zo'n verstoring van de poolvortex kan in de weken erna leiden tot een fikse koudegolf, zelfs in een winter die op basis van de grote lijnen eigenlijk zacht had moeten worden. Het venijnige aan dit mechanisme is dat het pas twee tot zes weken van tevoren goed zichtbaar wordt in de modellen, terwijl de El Niño-signalen al maanden van tevoren bekend zijn. Een sterke El Niño zegt dus vooral iets over de achtergrondkansen voor het hele seizoen, terwijl de poolvortex bepaalt of er ook daadwerkelijk een scherpe koude periode doorheen breekt. Lees meer over dit mechanisme in onze uitleg bij de poolvortex en koudegolf.

Wanneer weet je pas echt hoe de winter wordt?

Seizoensvoorspellingen geven een verschuiving in kansen, geen concrete verwachting voor een specifieke week. Ze zijn gebaseerd op ensemblevoorspellingen: modellen die talloze varianten van hetzelfde weerscenario doorrekenen om te zien welke uitkomst het vaakst terugkomt. Hoe verder vooruit, hoe breder die waaier aan mogelijke uitkomsten wordt. Pas binnen een periode van ongeveer twee weken voor een bepaalde datum worden weermodellen betrouwbaar genoeg om te zeggen of het rond kerst gaat vriezen of juist zacht blijft. Meer over hoe dat soort modellen precies werkt, lees je in de uitleg bij ensemblevoorspelling. Wil je weten hoe de winter er nu concreet uitziet voor jouw plaats, kijk dan dichter bij de datum naar de 14-daagse weersverwachting in plaats van naar deze seizoensbrede signalen.

Zo houd je de winter van dit jaar zelf in de gaten

Het stormseizoen 2026-2027 is inmiddels al begonnen, met een eigen lijst aan stormnamen voor als het echt raak is. Wil je zien hoe eerdere winters zich verhouden tot wat er nu aankomt, dan geeft het klimaatarchief een compleet overzicht van temperatuur, neerslag en vorstdagen per jaar sinds 1940, inclusief een directe vergelijking tussen jaren. Zo zie je in één oogopslag of de komende winter uit de toon valt ten opzichte van het klimaatnormaal. Het handigste advies blijft ondertussen simpel: laat een seizoensvoorspelling als deze je helpen met vooruitplannen op hoofdlijnen, zoals het inplannen van een wintersportvakantie of het alvast regelen van een goede jas, maar vertrouw voor concrete plannen op de actuele verwachting van de komende dagen. Die wordt automatisch meerdere keren per dag bijgewerkt zodra de winter echt dichterbij komt.

Veelgestelde vragen

Betekent een sterke El Niño automatisch een zachte winter in Nederland?
Nee. Het verschuift de kansen richting een zachtere, wisselvalliger winter voor Europa als geheel, maar het KNMI ziet geen aantoonbare directe invloed van El Niño op het weer in Nederland specifiek.

Wat is het verschil tussen El Niño en La Niña?
El Niño is de warme fase van hetzelfde Pacifische patroon, La Niña de koude fase. Beide verschuiven de wereldwijde straalstroom en daarmee het weer op grote schaal. Voor dit seizoen wordt La Niña niet verwacht.

Is dit dezelfde El Niño die zorgde voor het warmste jaar ooit in 2024?
Nee, dat was een eerdere, eigen El Niño uit 2023-2024. Die gold destijds als een van de factoren achter het warmste jaar ooit gemeten. De huidige El Niño is een nieuwe episode die zich sinds 2026 heeft opgebouwd, en kan die eerdere in kracht overtreffen.

Wanneer is de winter van 2026-2027 het best te voorspellen?
Pas binnen ongeveer twee weken voor een specifieke datum wordt een verwachting concreet genoeg om op te plannen. Seizoensvoorspellingen zoals deze geven vooral een kansindicatie op hoofdlijnen.

Bekijk het weer in Utrecht of zoek een andere plaats via de plaatsenpagina.